«إنَّ هذِهِ أُمَّتُکمْ أُمَّةً واحِدَةً وَ أَنَا رَبُّکمْ فَاعْبُدُونِ؛ اين است امت شما كه امتي يگانه است، و منم پروردگار شما، پس مرا بپرستيد.» ‌(انبیا/۹۲)

معرفی کتاب التفسير و المفسرون في ثوبة القشيب‏

نام كتاب: التفسير و المفسرون في ثوبة القشيب‏
پديدآور: معرفت، محمدهادى‏
تاريخ وفات پديدآور: 1427 ه. ق‏
موضوع: روشها و گرايش هاى تفسيرى‏
زبان: عربى‏
تعداد جلد: 2
ناشر: الجامعة الرضوية للعلوم الإسلامية
مكان چاپ: ايران- مشهد مقدس‏
سال چاپ: 1418 ه. ق‏
نوبت چاپ: 1
ملاحظات: موضوعى‏
آيت الله محمد هادى معرفت‏
وى در سال 1309( ه ش) در خانواده روحانى در شهر كربلا متولد شد.
پدرش شيخ على از خطباى بنام كربلا در آن دوران بود. وى در سن پنج سالگى ايشان را براى سواد آموزى به مكتب فرستاد تا خواندن و نوشتن را بياموزد. پس از آن، مقدمات را نزد استاد حاج شيخ على اكبر نائينى و سپس نزد پدرش آموخت. ادبيات و منطق را نزد اساتيد به نام در آن زمان همچون سيد سعيد تنكابنى، آيت ا.. سيد محمد شيرازى و شيخ محمد حسين مازندرانى فرا گرفت. دروس فقه و اصول را نزد شيخ محمد كلباسى، شيخ محمد خطيب و سيد حسن حاج آغا مير قزوينى تلمّذ نموده در اين دوره در كنار تحصيل، به تدريس و تحقيق نيز اشتغال داشته در رشته‏هاى ادبى و علمى از محضر ايشان استفاده مى‏نموده‏اند. پس از مدتى با همكارى گروهى از فضلاى حوزه همچون سيد محمد شيرازى، سيد عبد الرضا شهرستانى و شيخ محمد باقر محمودى دست به تاسيس و نشر ماهنامه‏ايى تحت عنوان« اجوبة المسائل الدينية» زدند كه در آن سئوالهاى دينى مردم پاسخ داده مى‏شد.
در سال 1340( ه- ش) پس از فوت پدرش، براى تكميل تحصيلات خود به نجف اشرف مهاجرت مى‏نمايد. هدف اصلى از اين مهاجرت شركت در جلسات درسى فرهيختگان علم و فقاهت آن دوران همچون سيد محسن حكيم، آيت ا.. سيد ابو القاسم خوئى و امام خمينى( ره) و استفاده از محضر آن بزرگوران بود. ضمن آنكه دروس فلسفه و حكمت متعاليه را نزد اساتيد معروف آن زمان فرا گرفته است. در اين هنگام بود كه انگيزه پرداختن به مسائل قرآنى در كنار فقه و اصول، ايشان را وادار نمود كه تحقيقات خود را به موضوع علوم قرآنى سوق داده، بيشتر اوقات خود را براى اين كار مصروف دارد تا بدآنجا كه پس از مدتى توانست كتاب ارزشمند التمهيد را در 6( شش) مجلد و نيز كتاب التفسير و المفسرون را در دو مجلد تاليف نمايد.
در سال 1351 كه حكومت بعث عراق دستور مهاجرت ايرانيان را صادر نمود به اتفاق خانواده رهسپار ايران شد و در حوزه علميه قم به فعاليت‏هاى علمى خود همچون تدريس و تاليف ادامه داد كه محصول آن تاليف كتاب ارزشمند« صيانة القرآن من التحريف» و ترجمه كتاب« التفسير و المفسرون» مى‏باشد. وى هم اكنون‏ضمن تدريس در مراكز حوزوى و دانشگاهى، مشغول تاليف كتابى است به نام« التفسير الجامع الاثرى» كه در آن روايات تفسيرى فريقين جمع آورى و مورد نقد و بررسى قرار گرفته و تا كنون يك جلد آن انتشار يافته است.
وى در سال 1386 شمسى در شهر مقدس قم به ملكوت اعلى پيوست.
التفسير و المفسرون‏
معرفى كتاب:
كتاب« التفسير و المفسرون»، تأليف حضرت آيت الله محمد هادى معرفت از علماء و دانشمندان قرآن ‏پژوه، معاصر مى‏باشد
نويسنده‏اى كه عمر پربركت خويش را در تبيين و تشريح موضوعات علوم قرآنى مصروف نمود. و در اين راستا خدمات ارزشمندى به جامعه اسلامى ارائه نموده كه مجموع اين كتاب‏ها به 10 جلد مى‏رسد، يكى از اين آثار، كتاب ارزشمند« التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب» است كه مؤلف، آن را در راستاى التفسير و المفسرون ذهبى( از علماء اهل سنت، كه در بعضى از مطالب آن شيعه را مورد بى‏مهرى قرار داده است) نوشته شده.
اين كتاب كه موضوع آن تفسير( از ابعاد مختلف مانند تعريف آن- تفسير در دوران پيامبر- صحابه- تابعين و...) است با توجه به آن كه مؤلف سعى نموده مطالب آن را به صورت منطقى و سلسله‏وار ارائه نمايد، مورد توجه علاقه‏مندان زيادى قرار گرفته تا آنجا كه از طرف انتشارات التمهيد ترجمه و بخشهايى از آن در دانشگاهها به عنوان كتاب درسى مورد استفاده قرار مى‏گيرد.
ساختار كتاب:
كتاب« التفسير و المفسرون» شامل 2 جلد است كه فهرست مطالب آن به شرح ذيل است‏
جلد اول: شامل 7 فصل كه عبارتند از:
فصل اول: تفسير( تعريف تفسير- دليل نياز به تفسير و...)
فصل دوم: ترجمه قرآن( تعريف ترجمه- شرائط ترجمه و...)
فصل سوم: پيدايش تفسير
فصل چهارم: تفسير در دوران صحابه‏
فصل پنجم: تفسير در عصر تابعين‏
فصل ششم: مفسران نامى و مشهور، پس از تابعين‏
فصل هفتم: نقش اهل بيت عليهم السلام در تفسير
جلد دوم: فصل اول: تفسير در عصر تدوين‏
فصل دوم: تفسير نقلى‏
فصل سوم: معروفترين تفاسير نقلى‏
فصل چهارم: تفسير اجتهادى‏
فصل پنجم: تفاسير كوتاه‏
فصل ششم: تفاسير ادبى‏
فصل هفتم: تفاسير لغوى‏
فصل دهم: مهمترين تفاسير عرفانى.
ويژگى‏ ها.
از آنجا كه كتاب التفسير و المفسرون.. از اولين كتابهايى است كه از طرف علماى شيعه در اين زمينه( روشها و مكاتب تفسيرى) نوشته شده ولى مؤلف محترم آن با سعى و تلاشى كه نموده توانسته مطالب مورد نظر و مورد بحث را به نحو مستوفى و كامل انجام دهد، اين اثر ارزشمند داراى ويژگيهايى است كه در ذيل به برخى از آنها اشاره مى‏ شود:
1- از نظر گستردگى منابع در زمينه ‏هاى مختلف به گونه‏اى كه هر منبعى كه در غنى ساختن مطلب مفيد بوده از آن استفاده نموده است‏.
2- مؤلف در مسائل اختلافى فقط به ذكر اقوال اكتفا ننموده بلكه بعد از بيان، آنها را مورد نقد و بررسى قرار داده- مانند بحث تفسير به راى‏
3- مطالب كتاب داراى سير منطقى است كه از بررسى اصطلاحات مربوط به تفسير شروع مى‏شود و به بيان مكاتب تفسيرى خاتمه پيدا مى‏كند
4- به دور از هر گونه تعصب، سعى شده كتب اهل سنت معرفى و ويژگي هاى آنها نيز بيان شود
5- در فصل آخر جلد اول. بحث مهمى را ارائه مى‏نمايند پيرامون نقش اهل بيت عليهم السلام در تفسير قرآن و در اين باره تحقيق جامعى درباره مواليان اهل بيت، از صحابه و تابعين و نقش آنان در تفسير ارائه نموده تا بدين وسيله بتواند از حريم اهل بيت عليهم السلام در اين زمينه دفاع نمايد
6- در جلد اول فصل سوم: پيرامون ترجمه قرآن مجيد بحث شده كه در آن پس از بيان شرائط و ويژگيهاى ترجمه، احكام فقهى مربوط به آن ذكر و در پايان مواردى كه از سوى مترجمين، به اشتباه ترجمه شده بيان مى‏نمايند
7- در جلد دوم. آفات تفسير نقلى( مأثور) را مورد بحث قرار داده و در آن بحث مهم اسرائيليات در تفسير را ارائه مى‏نمايد كه در اين رابطه حدود 40 مورد را ذكر و به طور مشروح نقد و بررسى مى‏نمايند
8- در جلد اول( فصل پنجم) درباره تفسير در عصر تابعين بحث مى‏نمايند كه در آن‏جا دو مطلب قابل توجه ذكر شده يكى مدارسى كه در آن زمان تفسير در آنها تدريس مى‏شد.، ديگرى معرفى 30 نفر از مفسرين بزرگ در آن زمان كه خلاصه ‏اى از زندگى آنها بيان شده است.
مقايسه اجمالى بين متن عربى و ترجمه‏
از آنجا كه كتاب التفسير و المفسرون ترجمه و توسط مؤسسه انتشاراتى التمهيد به چاپ رسيده، بين متن عربى و ترجمه آن در بعضى از موارد تفاوتهايى وجود دارد كه لازم است به بعضى از آنها اشاره شود.
اما با توجه به اينكه مطالب ترجمه شده قبل از چاپ، توسط مؤلف محترم بررسى شده و زير نظر ايشان صورت گرفته، چه ‏بسا كه در ارائه مطالب تجديد نظر شده و اين تفاوتها را بوجود آورده است.
بهرحال محورهايى كه متن عربى و ترجمه آن داراى اختلاف مى‏باشند به قرار زير است‏
1- در ترجمه عناوين دقيق نمى‏باشد مانند:
ص 118- دلايل مخالفان ترجمه( ص 127 عربى) ص 55- شرائط مفسر( صلاحية المفسر ص 52 عربى)
2- متن عربى عنوان دارد ترجمه ندارد مانند:
ص 133 ج 1- دفاع حاسم‏
3- ترجمه عنوان دارد متن عربى ندارد. مانند:
ص 21 و 23 و 72 و 83 و 97 و 98 از جلد اول و ص 15 و 117 از جلد دوم‏
4- در متن عربى مطلب وجود دارد ولى در ترجمه نيست مانند:
ص 122- الترجمة الحرفيه للقرآن ج اول.
نمونه‏اى از اسرائيليات كه حدود 90 صفحه و 44 مورد است كه در ترجمه 5 مورد آن بيشتر ذكر نشده است‏
5- در ترجمه مطلبى وجود دارد كه در متن عربى نيست مانند:
از ص 134 تا ص 137 جلد اول- ص 155- از ص 411 تا ص 432- در جلد دوم: ص 22 حجية خبر واحد. از ص 333 تا ص 382 و از ص 428 تا ص 555
6- پس و پيش بودن مطالب مانند:
اهميت امر ترجمه كه بايد بعد از تعريف ترجمه باشد( جلد اول)
ص 320( جلد اول) در متن عربى- اعلام التابعين اول بعد از آن شرح ولى در ترجمه برعكس است‏
نسخه‏شناسى. عربى‏
اين كتاب دو جلد است كه جلد اول آن داراى 627 صفحه و جلد دوم آن داراى 657 صفحه مى‏باشد و مشخصات آن به شرح ذيل است:
1- كاغذ: عادى‏
2- نوبت چاپ: اول‏
3- تاريخ انتشار جلد اول: سال 1376 هجرى شمسى و جلد دوم سال 1377
4- تيراژ: 3000 نسخه‏
5- ناشر: دانشگاه علوم اسلامى رضوى، مشهد.
6- جلد: گالينگور
7- داراى فهرست آيات، احاديث، اعلام.
8- در پايان جلد دوم جدولى ارائه شده كه در آن نام ترجمه ‏هاى قرآن به زبان‏هاى مختلف آورده شده است.
9- نام كتاب: التفسير و المفسرون فى ثوبه القشيب.
10- مؤلف: آيت الله محمد هادى معرفت.
11- اين كتاب توسط آقايان على خياط و على نصيرى به فارسى ترجمه شده است.
نسخه‏شناسى فارسى‏
كتاب تفسير و مفسران، ترجمه كتاب التفسير و المفسرون است كه توسط آقايان: على خياط و على نصيرى به زبان فارسى ترجمه شده و داراى مشخصات ذيل مى‏باشد:
1- تعداد مجلدات دو جلد كه جلد اول آن 526 صفحه و جلد دوم آن 608 صفحه مى‏باشد
2- كاغذ: اعلا.
3- جلد: گالينگور
4- نوبت چاپ: اول‏
5- تاريخ انتشار: تابستان سال 1379- جلد اول و جلد دوم سال 1380
6- تيراژ: سه هزار نسخه‏
7- ناشر: مؤسسه فرهنگى التمهيد
8- داراى فهرست‏هاى: اعلام، آيات، منابع و مآخذ.
9- مقدمه‏اى از ناشر.