«إنَّ هذِهِ أُمَّتُکمْ أُمَّةً واحِدَةً وَ أَنَا رَبُّکمْ فَاعْبُدُونِ؛ اين است امت شما كه امتي يگانه است، و منم پروردگار شما، پس مرا بپرستيد.» ‌(انبیا/۹۲)

معرفی کتاب مبانى و روشهاى تفسير قرآن‏

نام كتاب: مبانى و روشهاى تفسير قرآن‏
پديدآور: عميد زنجانى، عباسعلى‏
تاريخ وفات پديدآور: 1432 ه. ق‏
موضوع: روشها و گرايش هاى تفسيرى‏
زبان: فارسى‏
تعداد جلد: 1
ناشر: ايران. وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى. سازمان چاپ و انتشارات‏
مكان چاپ: ايران- تهران‏
سال چاپ: 1367 ه. ش‏
نوبت چاپ: 1
عباسعلى عميد زنجانى‏
« آيت‏الله عباسعلى عميد زنجانى»، در تاريخ دهم فروردين 1316 ش، در شهرستان زنجان، به دنيا آمد.
ايشان استاد عضو گروه آموزشى حقوق خصوصى و اسلامى و عضو وابسته گروه آموزشى حقوق عمومى دانشكده حقوق و علوم سياسى دانشگاه تهران مى‏باشد.
وى همچنين در علوم حوزوى داراى تخصص و درجه اجتهاد بوده و از صاحب‏نظران به شمار مى‏آيد و در دو دوره قانون‏گذارى به‏عنوان نماينده مردم تهران در مجلس شوراى اسلامى نيز خدمت نموده و عضويت هيئت‏امناى دانشگاه‏هاى امام خمينى و علوم پزشكى زنجان و دانشگاه تهران را بر عهده داشته است.
ايشان به‏عنوان اولين رئيس روحانى دانشگاه تهران است كه هرگز دانشجو نبوده و مدرك دكترى خود را در رشته فقه و حقوق اسلام در سال 1366 ش، از طريق خبرگان دانشگاهى از وزارت علوم جمهورى اسلامى ايران اخذ نموده و با كسب امتياز علمى كه از آثار پژوهشى( كتاب‏ها و مقالات متعدد) به دست آورده بودند، توسط هيئت مميزه وزارت علوم به مرتبه دانشيارى ارتقاء يافته و در سال 1373 ش به مقام استادى نائل آمدند.
وى با سابقه پنجاه سال تدريس و تاليف بيش از چهل جلد كتاب و هفتاد مقاله علمى، دروس بسيارى را در مقاطع تحصيلى كارشناسى، كارشناسى ارشد و دكترى در زمينه‏هاى مرتبط با حقوق اسلامى مانند فقه سياسى، حقوق بين‏الملل اسلام، فقه تطبيقى و حقوق اساسى( كليات و حقوق اساسى جمهورى اسلامى ايران و حقوق اساسى تطبيقى) و مبانى حقوق عمومى در اسلام تدريس نموده‏اند. ايشان همچنين در بيش از 179 همايش داخلى و بين‏المللى با ارائه مقاله يا به‏عنوان سخنران، شركت داشته‏اند.
استاد زنجانى در بازنگرى قانون اساسى به سال 1368 به‏عنوان منتخب مجلس در شوراى بازنگرى حضور فعال داشته است.
راهنمايى بيش از 140 تز و رساله كارشناسى ارشد و دكترى، از جمله فعاليت‏هاى علمى او مى‏باشد. ايشان مؤسس پژوهشكده مطالعات و تحقيقات علوم اسلامى هستند كه از سال 1367 ش فعال مى‏باشد.
وى در روند سياست‏گذارى و فعاليت‏هاى اجرايى انقلاب فرهنگى در دانشگاه‏ها و مراكز آموزش عالى، همكارى مؤثرى داشته‏اند. او در بيست و ششمين سال تدريس در دانشگاه از تاريخ ششم دى‏ماه 1384 ش، به سمت رياست دانشگاه تهران منصوب شده و در تاريخ 17 بهمن 1386 ش، از سمت خود بركنار شد.
برخى از آثار ايشان عبارتند از:
1. فقه سياسى؛
2. مبانى و روش‏هاى تفسير قرآن؛
3. در راه برپايى حج ابراهيمى؛
4. حقوق اقليت‏ها در اسلام.
منابع مقاله‏
1. پايگاه خبرى حوزه نت، چهارشنبه 24 فروردين 1390 ش.
2. پايگاه خبرى تبيان نت، چهارشنبه 24 فروردين 1390 ش.
مبانى و روشهاى تفسير قرآن‏
معرفى كتاب‏

نام كتاب: مبانى و روشهاى تفسير قرآن‏
مؤلف: عباسعلى عميد زنجانى‏
كتاب پيرامون يكى از مسائل علوم قرآنى يعنى موضوع: مبانى و روشهاى تفسيرى نوشته شده است. مؤلف كه يكى از قرآن‏پژوهان معاصر مى‏باشد در اين كتاب روشهاى تفسيرى را بحث نموده وى در فصل اول، ضرورت شناخت قرآن را بررسى، آنگاه سير تحولات در تفسير قرآن را توضيح داده است در فصل دوم وجوه شناخت قرآن را بحث و در ادامه آن علل اختلاف در تفسير قرآن را بررسى مى‏نمايد. در فصل سوم مبانى و روشهاى تفسيرى و تقسيم‏بنديهايى كه از طرف صاحب‏نظران ارائه شده را توضيح مى‏دهد و به همين مناسبت شرائط و منابع و آداب تفسير قرآن را ذكر نموده است‏
در فصل چهارم تفسير نقلى را بررسى مى‏كند و به همين مناسبت رواياتى كه مى‏توان به آنها استناد نمود را ذكر و پاسخ آنها را مى‏دهد.
در فصل پنجم تفسير به راى را مورد بحث قرار داده و مفاد روايات وارده در اين باب را بررسى، آنگاه برخى از موارد تفسير به راى را ذكر نموده است‏
فصل ششم را اختصاص به تفسير رمزى، اشارى و شهودى داده و فصل هفتم مربوط است به تفسير عقلى و اجتهادى كه در آن دلايل اين نوع تفسير را از نظر قرآن- بناء عقلاء- عقل و سيره علماى اسلام مورد بررسى قرار داده است در فصل هشتم تفسير قرآن به قرآن و در فصل نهم تفسير قرآن بر اساس كتاب و سنت و عقل مورد بحث قرار گرفته است‏
از نكات قابل ذكر در مورد كتاب، تقسيم‏بنديهاى مختلف از طرف مؤلف آن و نيز بيان مطالب در قالب و اسلوبى كه براى اكثر خوانندگان آن قابل فهم و درك مى‏باشد. و همين علت باعث استقبال گسترده از آن شده به گونه‏اى كه تا سال 1373 سه نوبت به چاپ رسيده است.
ساختار كتاب:
كتاب داراى نه فصل مى‏باشد كه فهرست مطالب آن به قرار زير است:
فصل اول: كليات شامل: 1- ضرورت شناخت قرآن‏
2- جايگاه علم تفسير
3- سير تحولات در تفسير قرآن شامل:
زبان قرآن، منابع تفسير و قرآن، انتقال تفسير از صحابه به تابعين، عصر تدوين تفسير، طبقه‏بندى مفسران، معروفترين تفاسير اهل سنت، علوم قرآن، تحول مبانى و روشهاى تفسيرى، سير تحولات علم تفسير در ميان مفسران شيعه، منابع تفسيرى شيعه، طبقات مفسران شيعه و آثار شيعه در علوم قرآنى‏
فصل دوم: وجوه شناخت قرآن شامل: 1- وجوه شناخت قرآن‏
2- علل اختلاف در تفسير قرآن‏
3- علل پيدايش اختلاف‏
فصل سوم: مبانى و روشهاى تفسيرى شامل: تعريف مبانى و روشهاى تفسيرى، تقسيم‏بندى روشهاى تفسيرى، شرايط تفسير، منابع تفسير، آداب تفسير، قواعد تفسير و مذاهب و مناهج تفسيرى‏
فصل چهارم: تفسير نقلى يا تفسير به مأثور شامل: استدلال به روايات تفسير به راى، اعتماد به ظن در تفسير قرآن جايز نيست، مبيّن قرآن رسول خداست، ناتوانى عقل از تفسير قرآن، استدلال به حديث ثقلين، تحريف قرآن و اهم تفاسير نقلى شيعه و اهل سنت.
فصل پنجم: تفسير به راى شامل: نظراتى چند درباره تفسير به راى، مفاد روايات تفسير به راى، مواردى از تفسير به راى، نمونه‏هاى جديد تفسير به راى و نظريه علمى بودن قرآن.
فصل ششم: تفسير رمزى شامل: تفسير اشارى و تفسير شهودى‏
فصل هفتم: تفسير عقلى و اجتهادى شامل: دلايل قرآنى، دلايل روايى، دليل عقلى، سيره علماى اسلام، روش و بناى عقلاء و بررسى دلايل تفسير اجتهادى.
فصل هشتم: تفسير قرآن به قرآن شامل: ارزش سنت در تفسير قرآن و به هم زدن ترتيب آيات قرآن.
فصل نهم: تفسير قرآن براساس كتاب، سنت، عترت و عقل.
ويژگى‏ها:
1- در فصل دوم: پيرامون وجوه شناخت قرآن سخن مى‏گويد در ابتدا واژه تفسير را معنا نموده آنگاه معناى اصطلاحى آنرا در كلام مفسران و دانشمندان علوم قرآنى مورد بررسى قرار داده است‏
2- يكى از مباحث مهم در اين فصل مساله علل اختلاف در تفسير قرآن است، وى در ابتدا تفسير در زمان پيامبر و توسط آن حضرت را توضيح داد.
در ادامه علل پيدايش اختلاف تفسير را در محورهاى زير بررسى مى‏كند:
پيدايش مذاهب مختلف، نفوذ افكار و انتقال علوم به بلاد اسلامى، اصالت عقل و اعتماد به راى، اختلاف مردم به درك معارف قرآن.
3- در فصل سوم: مبانى و روشهاى تفسيرى را بررسى كرده است براى اين منظور ابتدا ديدگاهها مفسران همچون طبرى، ابن عباس را درباره تقسيم‏بندى تفاسير مطرح نموده، در ادامه مذاهب و مناهج تفسيرى را نام مى‏برد
4- در فصل اول جايگاه علم تفسير در ميان ديگر علوم را بررسى كرده، آنگاه به سير تحول تفسير پرداخته، آن را در دو مذهب شيعه و اهل سنت به صورت جداگانه بررسى و تاليفاتى از آنان را نام مى‏برد( بر اساس تاريخ)
5- در فصل دوم. پس از بيان معناى تاويل از نظر لغت و ذكر اقوال برخى از مفسران در اين‏باره، بعضى از روايات كه در آنها بحث تاويل وجود دارد را ذكر نموده آنگاه بحث مى‏كند كه آيا همه قرآن تاويل دارد يا برخى از آيات آن، به جهت توضيح آن اقوال و نظرات مفسران را ذكر نموده است.
6- در فصل چهارم: روش تفسير نقلى( يا مأثور) را بحث نموده ابتدا تاريخچه مختصرى از آن را ذكر و به دنباله آن برخى از مهمترين ادله قائلين تفسير نقلى را ذكر و پاسخ آنها را مى‏دهد.
7- در فصل هفتم: تفسير عقلى و اجتهادى را توضيح مى‏دهد ادله‏اى كه قائلين به اين نوع تفسير ارائه نموده ‏اند تقسيم‏ بندى و آنها را در محورهاى همچون: آيات، روايات، عقل، و بناء عقلا بررسى مى‏نمايد.
نسخه‏ شناسى‏
كتاب يك جلد، متن آن فارسى و داراى 343 صفحه مى‏باشد و مشخصات آن به قرار زير است‏
1- نوع كاغذ: معمولى‏
2- جلد: شوميز
3- نوبت چاپ: سوم‏
4- تاريخ انتشار: سال 1373
5- تيراژ: 3300 نسخه‏
6- ناشر: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامى‏
7- داراى فهرست:
الف: منابع و مآخذ
ب: موضوعات كتاب‏
8- نام كتاب: مبانى و روشهاى تفسير قرآن‏
9- نام مولف: عباس على عميد زنجانى‏