آیه نفی سبیل:«وَ لَنْ یَجْعَلَ اللَّهُ لِلْکافِرِینَ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ سَبِیلاً» (نساء/141) و خداوند هیچ‌گاه برای کافران نسبت به اهل ایمان راه تسلط قرار نمیدهد.

اهمیت سوره حمد و دوبار نازل شدن آن

۱. مضمون سوره ی حمد و اسامی آن: در سوره ی «حمد» مراحل سه گانة ایمان (اصول اعتقادات توحید با تمام اقسام، معاد و نبوت امامت و...) اعتقاد به قلب، اقرار به زبان و عمل به اركان را در بر دارد، لذا «فاتحة الكتاب» اساس القرآن خوانده شده است(۱)

یعنی آن چه در مجموع سوره‌ها است. در سوره ی حمد جمع شده است. «آن چه خوبان همه دارند تو تنها داری.»

اسامی دیگر آن، السبع المثانی، الوافیه، الكافیه، الشفا، الصلاة، كه مجموعاً ده اسم می‌شود.(۲)

۲. پیامبر اسلام(ص)(فرمود: «خداوند بزرگ به خاطر دادن سوره ی حمد به خ صوص بر من منت نهاده و آن را در برابر قرآن عظیم قرار داده است و سوره ی حمد با ارزش‌ترین ذخائر گنج‌های عرش خدا است.(۳)

ثواب خواندن حمد به اندازه ی دو سوّم قرآن كریم و یا تمام آن و به منزله ی هدیه بر تك‌تك مؤمنان است.(۴)

درجایی دیگر می فرماید: «ما به تو سوره ی حمد كه هفت آیه است و دوبار نازل شده است دادیم. هم چنین قرآن بزرگ بخشیدیم.»(۵)

ناله ی ابلیس در چهار مورد بلند شد: یكی هنگام نزول سوره ی حمد بود.(۶)

و نیز از پیامبر اسلام نقل شده كه فرمود: «قسم به كسی كه جان من در دست اوست، خداوند نه در تورات و نه در انجیل و نه در زبور و نه حتی در قرآن كریم مثل این سوره را نازل نكرده است و این امّ‌الكتاب است.»(۷)

و به جابر فرمود كه «حمد برترین سوره است»(۸) لذا اساس قرآن كریم نامیده شده است.(۹)

«قرآن كریم، با تمام عظمتش در سوره ی حجر، در برابر سوره ی حمد قرار گرفته است، نزول دوباره ی آن نیز به خاطر اهمیت فوق‌العاده آن است.»(۱۰)

پس سوره ی حمد دو بار نازل شد و علّت آن به خاطر كاركرد و اهمیت بالای آن است.

پی نوشتها

۱. ر. ک: آیت الله مکارم شیرازی و همکاران، تفسیر نمونه، (تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۲۷، ۱۳۷۰)، ج ۱، ص ۴.

۲. برگرفته از لجنة من المحققین، نخبة التفاسیر (قم المرکز التقافی للدروس من القرآن)، ج ۱، ص۳.

۳. تفسیر نمونه، (پیشین)، ج ۱، ص ۵ و تفسیر برهان، ج ۱، ص ۲۶.

۴. ابوعلی طبرسی، مجمع‌البیان، (بیروت، دارالمعرفه، سوّم، ۱۴۰۸)، ج ۱، ص ۸۸.

۵. سورة حجر، آیة ۸۷.

۶. تفسیر نمونه، (پیشین)، ج ۱، ص ۶.

۷. مجمع‌البیان (پیشین) ج ۱، ص ۸۸.

۸. همان مدرک.

۹. تفسیر نمونه، ج ۱، ص ۴.

۱۰. تفسیر نمونه (پیشین) ج ۱، ص ۵.

منبع : نرم افزار پاسخ ۲ مرکز مطالعات حوزه.